De onderconstructie: het regelwerk achter gevelbekleding
Bij het plaatsen van gevelbekleding wordt eerst een regelwerk van houten of metalen latten op de bestaande muur bevestigd. Dat regelwerk vormt het skelet waarop de bekleding uiteindelijk rust, en bepaalt mee hoe recht en stabiel het eindresultaat wordt.
De onderlinge afstand tussen de latten hangt af van het gewicht van het gekozen materiaal: zware klinkers of steenstrips vragen een steviger en dichter regelwerk dan lichte kunststof of aluminium platen. Het regelwerk wordt bovendien waterpas en in het lood gesteld, zodat oneffenheden in de bestaande muur worden weggewerkt.
Het regelwerk zelf is meestal van verduurzaamd hout of van aluminium profielen, zodat het niet zelf gaat rotten of roesten onder de bekleding. Bij een houten regelwerk wordt vaak gekozen voor klasse 3 hout, dat bestand is tegen occasioneel vochtcontact zonder meteen aan te tasten. Bij verticaal geplaatste gevelbekleding loopt het regelwerk zelf horizontaal, en omgekeerd: de richting van de bekleding en die van de onderliggende latten staan steeds haaks op elkaar, zodat de bevestigingspunten overal voldoende steun vinden. Rond ramen, deuren en hoeken wordt het regelwerk extra verstevigd, want net op die plekken moet de bekleding het nauwkeurigst aansluiten.
Waarom gevelbekleding een geventileerde luchtspouw nodig heeft
Tussen het regelwerk en de bestaande muur laat men bewust een luchtspouw open. Die spouw zorgt ervoor dat vocht dat achter de bekleding terechtkomt, kan verdampen in plaats van opgesloten te blijven zitten. Zonder die ventilatie kan vocht zich ophopen, wat op termijn schimmel of rot in het regelwerk veroorzaakt.
Onderaan en bovenaan de gevel voorziet men open voegen of roosters, zodat lucht ongehinderd kan in en uit stromen. Deze doorstroming is even belangrijk bij hout als bij composiet, kunststof of metalen gevelbekleding: elk materiaal heeft baat bij een droge onderconstructie.
De breedte van de luchtspouw hangt af van het materiaal en de hoogte van de gevel, maar een paar centimeter vrije ruimte tussen regelwerk en bekleding is meestal voldoende om een goede luchtstroom te garanderen. Te smalle openingen onderaan belemmeren de ventilatie, ook al oogt de rest van de constructie correct. Insectenwerende roosters ter hoogte van de openingen houden ongedierte buiten zonder de luchtstroom te hinderen, een detail dat bij een zorgvuldige plaatsing niet over het hoofd mag worden gezien. Bij een woning dicht bij de kust of in een erg winderige omgeving wordt de ventilatie soms net iets ruimer gedimensioneerd, omdat vocht daar sneller wordt binnengeblazen. Zo'n rooster of open voeg wordt trouwens ook voorzien boven raam- en deuropeningen, zodat lucht ook daar niet blijft hangen en vocht zich niet plaatselijk kan ophopen.
Bevestiging: welke schroeven en clips passen bij welk materiaal
De bevestiging van gevelbekleding verschilt per materiaal. Houten planken worden meestal zichtbaar of verdekt geschroefd, met roestvrije schroeven die niet verkleuren. Composiet en kunststof delen klikken vaak in elkaar via een clipsysteem, wat een strakker en meer egaal uitzicht geeft zonder zichtbare bevestigingspunten. Zichtbare bevestiging geeft een ambachtelijker uitzicht en is makkelijker te herstellen bij eventuele schade aan één plank, terwijl een verdekt systeem een strakker totaalbeeld geeft maar iets meer voorbereidend werk vraagt bij de plaatsing.
- Hout: verzinkte of roestvrije schroeven, zichtbaar of verzonken, met voldoende speling voor de werking van het hout.
- Composiet en kunststof: klik- of clipsysteem, meestal onzichtbaar bevestigd en bestand tegen lichte temperatuurschommelingen.
- Aluminium en metaal: haaksystemen of klinknagels, afgestemd op het gewicht en het formaat van de platen.
- Klinkers en steenstrips: lijm- of mortelbevestiging op een drager, met een geventileerde spouw erachter voor voldoende vochtafvoer.
Voor buitentoepassingen worden steevast roestvrijstalen of gecoate bevestigingsmiddelen gebruikt, net omdat gewone verzinkte schroeven na verloop van tijd kunnen gaan roesten en zichtbare vlekken achterlaten op de bekleding.
Waar komt de dampopen folie bij de plaatsing van gevelbekleding?
Tussen de bestaande muur en het regelwerk brengt men een dampopen folie aan. Die folie houdt slagregen tegen, maar laat waterdamp uit de muur naar buiten toe ontsnappen. Dat evenwicht, water buiten houden zonder de muur af te sluiten, is essentieel om vochtproblemen te vermijden.
De folie wordt overlappend aangebracht en zorgvuldig afgeplakt rond ramen, deuren en hoeken, want net op die aansluitingen ontstaan de meeste lekken bij een slordige plaatsing.
Niet elke folie is voldoende dampopen: de doorlaatbaarheid van de folie moet afgestemd zijn op de opbouw van de muur erachter, zeker wanneer er ook isolatie in het spel is. Een verkeerd gekozen folie kan vocht net opsluiten in plaats van het te laten ontsnappen. Bij een bestaande gevel met vochtproblemen wordt de folie pas aangebracht nadat de oorzaak van het vocht is weggenomen, anders blijft het probleem gewoon achter de nieuwe bekleding zitten. Ook de aansluiting met het dak en de plint verdient aandacht: een verkeerd afgewerkte overgang is een veelvoorkomende oorzaak van vochtinfiltratie achteraf.
Houten gevelbekleding plaatsen: extra aandachtspunten
Wie houten gevelbekleding wil plaatsen, houdt best rekening met de werking van het hout: planken zetten licht uit en krimpen met de seizoenen. Voldoende speling tussen de planken en de juiste bevestiging voorkomen dat het hout gaat kromtrekken of losraakt.
Ook de plaatsingsrichting, verticaal of horizontaal, speelt mee in hoe regenwater over de gevel afloopt en hoe snel de planken drogen na een bui.
Om die werking op te vangen, wordt hout meestal met verzonken schroeven in ovale gaten bevestigd, zodat de plank nog een beetje kan bewegen zonder los te komen. Een te strakke bevestiging zonder speling verhoogt net het risico op scheuren of kromtrekken. Ook de onderzijde van elke plank krijgt best een druiplijst of een lichte afschuining, zodat regenwater niet blijft hangen op het hout en sneller kan wegdruppelen. Bij extreme temperatuurschommelingen, zoals een strenge winter gevolgd door een hete zomer, is die speling nog belangrijker dan in een gematigd klimaat.
Gevelbekleding laten plaatsen: zelf doen of uitbesteden?
Een correcte plaatsing vraagt kennis van onderconstructie, ventilatie en materiaalspecifieke bevestiging, en fouten zijn achteraf moeilijk te herstellen zonder de bekleding weer los te maken. Daarom laten de meeste eigenaars gevelbekleding plaatsen door een aannemer met ervaring in het specifieke materiaal. Bouw Vlaanderen werkt met vaste ploegen die dagelijks met deze materialen aan de slag gaan, van de opmeting tot de laatste afwerking rond ramen en deuren, zodat er één aanspreekpunt blijft voor de volledige werf in plaats van verschillende onderaannemers die elk een stuk van de klus doen. Vraagt u toch zelf de plaatsing ter hand te nemen, laat dan minstens de onderconstructie en de folie door een vakman controleren voor u de bekleding zelf monteert. Ook na de plaatsing blijft onderhoud beperkt tot het proper houden van de bekleding en het af en toe controleren van de open voegen onderaan, zodat die niet dichtslibben met bladeren of vuil.
Wilt u eerst de materialen vergelijken voor u een keuze maakt? Bekijk gevelbekleding vergelijken voor een overzicht van hout, composiet, aluminium en kunststof.
Twijfelt u over de aanpak voor uw woning? Vraag een offerte aan en Bouw Vlaanderen bekijkt de bestaande muur en het gewenste materiaal ter plaatse.