Cijfers en regels kunnen wijzigen. Premies, btw-tarieven en EPB-eisen voor warmtepompen worden regelmatig aangepast. Controleer de actuele voorwaarden op vlaanderen.be en fluvius.be voor u een keuze maakt.
Welke warmtepomp kiezen? Het antwoord hangt niet af van één model, maar van uw woningtype, uw isolatiegraad en van het verwarmingssysteem dat u nu al heeft. Een lucht-water warmtepomp is niet automatisch de beste keuze voor een rijhuis uit de jaren dertig, en een geothermische installatie is voor een appartement doorgaans geen optie. Hieronder zet ons HVAC-team de belangrijkste types naast elkaar: lucht-water, lucht-lucht, geothermisch, hybride en de keuze tussen monoblock en split. Zo weet u sneller welk type past bij uw situatie en welke vragen u aan uw plaatser stelt.
Welke warmtepomp kiezen voor uw woningtype?
De eerste vraag is niet welk merk, maar welk type warmtepomp technisch past bij uw woning. Drie elementen wegen het zwaarst: de beschikbare buitenruimte, de isolatiegraad van de schil en het bestaande afgiftesysteem, zoals radiatoren, vloerverwarming of luchtgroepen. Ook uw EPC-label speelt mee: hoe hoger de warmtevraag van uw woning, hoe belangrijker het is dat het gekozen type voldoende vermogen kan leveren zonder voortdurend op zijn maximum te draaien.
Bij nieuwbouw ligt de keuze doorgaans het breedst open, omdat de schil van bij het ontwerp op een lage aanvoertemperatuur wordt afgestemd. Bij een bestaande woning bepaalt vooral het huidige afgiftesysteem en de stand van de isolatie welke types realistisch zijn, en is een gefaseerde aanpak, bijvoorbeeld eerst isoleren en pas daarna de warmtepomp plaatsen, vaak de verstandigste volgorde.
- Vrijstaande woning of open bebouwing: voldoende plaats voor een buitenunit, vaak geschikt voor lucht-water en, bij een groter perceel, ook voor een geothermische installatie.
- Rijhuis of gesloten bebouwing: beperkte buitenruimte en buren kort bij de perceelsgrens, waardoor dezelfde geluidsnorm in de praktijk moeilijker te halen is en de plaats van de buitenunit zorgvuldig gekozen moet worden.
- Appartement: een individuele lucht-water installatie is zelden mogelijk zonder een gezamenlijke oplossing via de VME; een lucht-lucht unit is dan vaker een haalbare tussenstap voor bijverwarming of koeling.
- Energetische renovatie met behoud van radiatoren: vraagt een warmtepomp die op een hogere aanvoertemperatuur kan werken, of een combinatie met grotere radiatoren.
Denkt u aan een warmtepomp laten plaatsen bij een nieuwbouw of bij een grondige energetische renovatie? Het uitgangspunt verschilt, maar de vraag naar het juiste type blijft dezelfde.
Lucht-water warmtepomp
De lucht-water warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht en geeft die af via water, meestal aan vloerverwarming of aan voldoende grote radiatoren. Voor veel woningen is dit het meest voor de hand liggende type, zowel bij nieuwbouw als bij een grondige renovatie, omdat één toestel zowel de verwarming als het sanitair warm water kan verzorgen.
Een lucht-water warmtepomp werkt het efficiëntst bij een lage aanvoertemperatuur. Bij een woning met bestaande radiatoren betekent dit vaak dat u ofwel de radiatoren vervangt door grotere exemplaren, ofwel eerst inzet op bijkomende isolatie zodat de warmtevraag daalt.
Houd bij de plaatsing ook rekening met de locatie van de buitenunit: die maakt geluid en heeft voldoende vrije luchtstroom nodig, weg van een slaapkamerraam en niet ingesloten in een nauwe hoek tussen twee muren. Een goede plaatser bepaalt het vermogen op basis van een warmteverliesberekening, niet op basis van een vuistregel per vierkante meter.
Lucht-lucht warmtepomp
Een lucht-lucht warmtepomp verwarmt, en koelt in de zomer, rechtstreeks de lucht in een kamer, zonder tussenkomst van een watercircuit. Ze is goedkoper in aankoop en eenvoudiger te plaatsen dan een lucht-water systeem, maar levert geen sanitair warm water en verwarmt in de praktijk vooral de ruimte waarin de binnenunit hangt.
Dit type is een logische keuze als bijverwarming voor een bureau, een veranda of een leefruimte die met de bestaande verwarming moeilijk op temperatuur blijft, of als volwaardige oplossing in een goed geïsoleerd appartement zonder collectieve stookplaats.
Geothermische warmtepomp
De geothermische warmtepomp, ook wel water-water warmtepomp genoemd, haalt warmte uit de bodem via een verticale boring of een horizontale grondlus. De bodemtemperatuur ligt het hele jaar door vrij stabiel, wat een hoger rendement oplevert dan een luchtbron op een koude winterdag.
Daar staat een hogere investeringskost tegenover, en een boring vraagt voldoende perceeloppervlakte. Voor de boring zelf geldt in Vlaanderen bovendien een meldings- of vergunningsplicht, afhankelijk van de diepte en de aard van het systeem. Ga daarom na wat voor uw perceel geldt via vlaanderen.be. Bij een verticale boring volstaat doorgaans een beperkt grondoppervlak, terwijl een horizontale grondlus net een ruimere, onbebouwde tuinstrook nodig heeft. Voor een vrijstaande woning met voldoende grond kan dit type de moeite waard zijn, op voorwaarde dat u een langere terugverdientijd aanvaardt. Voor een rijhuis of een klein perceel is het zelden haalbaar.
Hybride warmtepomp
Een hybride warmtepomp combineert een kleinere lucht-water warmtepomp met uw bestaande gasketel. De warmtepomp neemt de verwarming voor haar rekening op de meeste dagen van het jaar, en de ketel springt automatisch bij op de koudste piekmomenten. Zo vermijdt u dat u een warmtepomp moet overdimensioneren voor een handvol koude dagen per jaar.
Dat maakt een hybride warmtepomp een geschikte tussenstap wanneer u de bestaande radiatoren wil behouden, of wanneer het budget voor een volledige omschakeling in één keer te hoog ligt. Het rendement hangt sterk af van hoe goed de sturing tussen ketel en warmtepomp is afgesteld: laat dit door uw plaatser mee opvolgen.
Monoblock of split
Naast het type warmtepomp bepaalt ook de bouwvorm hoeveel werk de plaatsing vraagt.
- Monoblock: alle koudemiddelcomponenten zitten in de buitenunit, enkel een waterleiding gaat naar binnen. Bij de plaatsing is er geen ingreep in het koudemiddelcircuit nodig, omdat dat fabrieksmatig gesloten is, wat het plaatsen en het onderhoud eenvoudiger maakt.
- Split: de compressor zit buiten, een deel van het circuit binnen, wat een koudemiddelverbinding tussen beide units vraagt. Er loopt geen water naar buiten, dus bevriezing van buitenleidingen is geen aandachtspunt. Het koudemiddelcircuit moet wel door een gecertificeerd koeltechnicus geplaatst en onderhouden worden.
Voor de meeste woningen ligt een monoblock het meest voor de hand, precies omdat de plaatsing eenvoudiger is en er minder onderhoud aan het koudemiddelcircuit bij komt. Een split blijft interessant wanneer u geen waterleidingen buiten wil, bijvoorbeeld op een plek waar de leidingen bij vorst moeilijk te beschermen zijn. Vraag bij een offerte altijd na welke garantie geldt op de compressor en het koudemiddelcircuit, en of de plaatser die garantie ook zelf opvolgt.
Wanneer is een warmtepomp verplicht?
Er bestaat in Vlaanderen geen aparte wet die letterlijk een warmtepomp verplicht. Wel legt de EPB-regelgeving voor nieuwbouw een verplicht minimumaandeel hernieuwbare energie op, en een warmtepomp is doorgaans een van de manieren om aan die verplichting te voldoen. Hoe groot dat minimumaandeel precies moet zijn, hangt af van de datum van uw omgevingsvergunning: controleer daarom de actuele eisen op vlaanderen.be voor u de knoop doorhakt.
Bij nieuwbouw is een warmtepomp als hoofdverwarming vaak de meest logische keuze, ook los van de strikte verplichting, omdat het toestel meteen meetelt voor een gunstig E-peil. Bij een ingrijpende energetische renovatie speelt deze verplichting doorgaans niet op dezelfde manier, al kan een lokale premie of een omgevingsvergunning voor de buitenunit wel voorwaarden opleggen. Vraag dit na bij uw gemeente of bij uw plaatser voor u een definitieve keuze maakt.
Richtprijzen en premies per type
Een prijsvergelijking tussen types warmtepomp blijft altijd indicatief: de uiteindelijke kost hangt af van het vermogen, het afgiftesysteem, de complexiteit van de plaatsing en de regio. Onderstaande richtprijzen geven een orde van grootte, geen offerte.
| Type warmtepomp | Geschikt voor | Richtprijs (indicatief, incl. plaatsing) | Aandachtspunt |
|---|---|---|---|
| Lucht-water | Vrijstaande en halfopen woningen, nieuwbouw en renovatie | ongeveer € 7.000 tot € 15.000 | Vraagt een geschikt afgiftesysteem |
| Lucht-lucht, single-split | Bijverwarming van één ruimte, appartement | ongeveer € 1.500 tot € 3.500 per toestel | Geen sanitair warm water |
| Lucht-lucht, multi-split met 2 tot 3 binnenunits | Meerdere ruimtes op één buitenunit | ongeveer € 3.500 tot € 5.500 voor het geheel | Geen sanitair warm water |
| Geothermisch (water-water) | Vrijstaande woningen met voldoende grond | ongeveer € 18.000 tot € 30.000 | Boring is meldings- of vergunningsplichtig |
| Hybride | Bestaande woning, behoud van de ketel | ongeveer € 4.000 tot € 9.000 | Rendement hangt af van de sturing |
Btw op de plaatsing
Voor een woning die ouder is dan 10 jaar geldt onder voorwaarden een btw-tarief van 6% op de plaatsing in plaats van 21%. De factuur moet dan opgemaakt zijn op naam van de eigenaar, huurder of vruchtgebruiker die de woning privé bewoont, en ze moet de wettelijke vermeldingen bevatten die het verlaagde tarief verantwoorden. Btw is federale materie en de voorwaarden worden bijgestuurd: controleer de actuele regels bij FOD Financiën.
Premies per type
Ook op het vlak van premies verandert er regelmatig iets, en niet elk type komt in aanmerking. Voor de aanvullende premie voor een hybride warmtepomp meldt Fluvius bijvoorbeeld dat de limiet van het gereserveerde bedrag bereikt is, waardoor nieuwe aanvragen voorlopig niet in aanmerking komen. Bekijk daarom altijd de actuele stand van zaken op fluvius.be, en lees onze kennisbank over de warmtepomppremie voor een overzicht van de andere mogelijke tegemoetkomingen. Wilt u een eerste inschatting van de kostprijs, bekijk dan onze richtprijzen voor een warmtepomp.
Welke warmtepomp heb ik nodig?
Welke warmtepomp kiezen? Het definitieve antwoord volgt pas uit een warmteverliesberekening van uw woning. Toch kunt u vooraf al een goede inschatting maken:
- Bepaal uw woningtype: vrijstaand, rijhuis of appartement, en of er voldoende buitenruimte is voor een unit.
- Kijk naar uw isolatiegraad en uw EPC-label: hoe beter geïsoleerd, hoe lager de aanvoertemperatuur kan liggen en hoe breder de keuze aan types.
- Beslis of u alles in één keer omschakelt, met een lucht-water of geothermische warmtepomp, of eerst een tussenstap zet met een hybride of een lucht-lucht toestel als bijverwarming.
- Vraag een warmteverliesberekening en een richtprijs op bij uw installateur, en leg minstens twee offertes naast elkaar.
Twijfelt u nog tussen een warmtepomp en het behoud van uw huidige cv-ketel? Onze vergelijking tussen warmtepomp en cv-ketel gaat dieper in op die keuze. Zo weet u sneller welk type in uw situatie het meeste zin heeft, en welke vragen u meeneemt naar het gesprek met uw installateur.
